چکیده فارسی:یکی از شبهات مطرح در تفسیر آیه «لا اکراه فی الدین»، مساله تعارض جهاد ابتدایی در اسلام با این آیه است. مراد از آیه لا اکراه، نفی حقیقی هر امر مکروه در دین خدا، نفی هر گونه اکراه درونی در پذیرش دین الهی یا غیر الهی و نهی از اکراه بیرونی در قلمرو دین الهی است و هیچ یک از این حالات مغایر با اراده و اکراه الهی بر حاکمیت دین خود نیست. مفسرین جهت حل شبهه فوق راهکارهای متعددی را ارائه نموده اند که لزوم حمل آیات مطلق جهاد بر آیات مقید، بهترین آن است. از این رو هیچ یک از آیاتی که در آن به قتال با کافران و مشرکان دستور داده شده است، فرمان مطلق نیست و مقید به قیودی مانند: تعدی، قتال، ظلم، آزار و اذیت، اخراج مسلمین، پیمان شکنی، فتنه گری، طعنه زدن به دین خدا و خیانت کافرین و مشرکین است.   چکیده عربی:من الشبهات التی تثار فی ما یخص تفسیر الآیة الشریفة «لا إکراه فی الدین»، هی قضیة تعارض الجهاد الابتدائی فی الإسلام مع ما جاء فی هذه الآیة. إن المراد من آیة «لا إکراه» النفی الحقیقی لأی أمر مکروه فی دین الله، و نفی أی نوع من الإکراه الباطنی فی قبول أی دین إلهی أو غیر إلهی، و نفی الإکراه الخارجی فی ما یخص الدین الإلهی. و أیة واحدة من هذه الحالات لا تغایر الإرادة والإکراه الإلهی علی سیادة دینه. و قد طرح المفسرون عدة اتجاهات لحل الشبهة المذکورة، و أفضلها هو ما یدعو إلی حمل الآیات المطلقة للجهاد علی الآیات المقیدة له. و انطلاقا من ذلک فإن أیا من الآیات التی جاء فیها أمر بقتال الکفار والمشرکین لیس الأمر مطلقا فیها و إنما هو مقید بقیود مثل: التعدی، القتال، الظلم، الإیذاء، إخراج المسلمین، نقض العهود، إثارة الفتنة، الإساءة إلی دین الله، و حالات الخیانة التی یقوم بها الکفار والمشرکون.

یرجی الرجوع الی النص الکامل معروض

بسم الله الرحمن الرحیمالحمدلله رب العالمین والصلوة والسلام علی سید الانبیاء والمرسلین وعلی آله الطیبین الاطهار وصحبه المنتجبین الاخیار.....العلامة آیة الله السید هبة الدین الحسینی الشهرستانی من اعاظم العلماء العاملین ومن النجوم اللامعة فی العالم الاسلامی ...... وقد کتبت عن تاریخ حیاته ونشاطه العلمی و الثقافی والاجتماعی و مؤلفاته وآثاره العلمیة ، مقالات ونشرت دراسات وابحاث من لدن جمع من اهل العلم والفضل، منهم الاستاذ الدکتور محمد باقر نجل سماحة الشیخ احمد المعادلی صاحب کتاب: «هبة الدین الشهرستانی آثاره الفکریة و مواقفة السیاسیة»: و الدکتور اسماعیل طه الجابری، مؤلف کتاب «هبة الدین الشهرستانی و منهجه فی الاصلاح والتجدید وکتابة التاریخ» والاستاذ السید عبد الستار الحسینی حیث الف کتاباً تحت عنوان: والذی صدرعن مؤسسة تراث الشیعة فی مدینة قم «السید هبة الدین الحسینی الشهرستانی حیاته ونشاطه العلمی والاجتماعی» والذی صدرعن مؤسسة تراث الشیعة فی مدینة قم المقدسة، قبل سنتین تقریباً. اود الاشارة الی ثلاث نقاط :  

من بین القضایا التی أثیرت فی علم اللغویات القائم على النصوص، وکانت دائمًا محور اهتمام محللی مختلف النصوص، الانسجام أو الالتحام (Cohesion) فی النص. ویکمن الانسجام فی أدوات نظام اللغة مثل الإحالة والحذف والتبدیل والربط، والتی تکمن فی اللغة نفسها. ونظرًا لأن نهج البلاغة نص منسجم ملتحم یتضمن أنواعًا مختلفة من الانسجام، فمن المتوقع أن تعکس الترجمات عناصر هذا الانسجام. یعتمد هذا المقال على المنهج التحلیلی الوصفی لتقییم وجود مکونات الانسجام النحوی غیر الهیکلی فی ترجمة خطبة الجهاد لشهیدی وغرمارودی. قمنا من خلال هذا البحث بدراسة مدى التزام المترجمین بتجسید مکونات الانسجام هذه وأخیرًا توصلنا إلى النتیجة التی تفید بأن ترجمة غرمارودی تمکنت فی ظل الحرکة القریبة من النص الأصلی وباختیار العناصر المناسبة، من تجسید الانسجام الموجود فی النص الأصلی. فی الوقت نفسه، لوحظ أن المترجمین تأثرا فی بعض الحالات بعوامل مثل الأسلوب الخاص للمترجم والسعة اللغویة النحویة للغة الهدف فی العثور على العناصر بصورة متساویة.

1إن أحد أهم قضایا العالم الإسلامی ذات المنشأ العقائدی هو موضوع الجهاد الذی یُعلن ویُنفّذ استناداً إلی فتاوی وآراء علماء الدین والذی یکتسب الحلّیه وشرعیه التنفیذ عن طریق فتوی الجهاد التی یصدرونها. علی هذا الصعید فإن تعیین وجهه نظر العلماء لها الأثر المباشر من الناحیه الاجتماعیه والتاریخیه لأن صدور الفتوی یعنی الإذن بإصدار الأمر لإعداد خطه الطریق اللازمه للجهاد. ولقضیه الجهاد أبعاداً مختلفه فی الوقت الحاضر بحیث إن البعض یصنفونها تحت عنوان الاغتیال والإرهاب ولیس تنفیذ أوامر الخالق، فیما یری البعض الآخر أن الجهاد أمرٌ واجب وبتشخیص العلماء یصبح قابلاً للتنفیذ علی أرض الواقع. المقال الحاضر یسعی إلی تبیین حدود ومعنی الجهاد علی أساس من الفهم الدقیق القائم علی قاعده الآیات القرآنیه والسیره النبویه. یبقی أن نوضّح بأن للعلماء والفقهاء الشیعه وأهل السنه آراء متباینه بهذا الخصوص، لذلک اعتمدنا فی أُسلوب البحث علی التطبیق المقارن لوجهات نظر وآراء علماء الشیعه وأهل السنه وقد وقع الخیار علی الشیخ محمدسعید البوطی والشیخ یوسف القرضاوی من أهل السنه والعلامه الشیخ محمدمهدی شمس‏الدین والمفسر الکبیر للقرآن الکریم العلامه السیدمحمدحسین الطباطبائی من الشیعه الإمامیه وکانت حصیله هذا البحث فی التطبیق المقارن هو أن علماء الشیعه یقولون بتقیید أعمال الجهاد وتقلیصها إلی حد الدفاع، فیما یقول علماء أهل السنه بأن وجوب الجهاد ممکن أن یکون فی جمیع الظروف. لذلک فإن الجهاد الابتدائی من زاویه نظر العلماء الشیعه یسمح به فی حاله حضور الإمام المعصوم(ع) فقط، فیما نری أن المطروح لدی علماء أهل السنه هو انتفاء الفصل بین الجهاد الابتدائی والدفاعی.

تعتبر الأصوات النصیة، خاصة التوازی الصوتی (phonological parallelism)، من السلوکیات اللغویة والعناصر المتواترة فی خطب نهج البلاغة؛ وبالتالی فإنّ تحلیل وتوضیح الأفعال الصوتیة مثل وحدة القافیة بین الفقرات، وتوازن الکلمات التی تتبلور فی إطار السجع وتوازن الجمل النحوی والعناصر الصوتیة فی هذه الخطب، هی جزء من عجائب هذا العمل المنهجی والبلاغی. ففی هذا الصدد، تم اختیار خطبة الجهاد فی هذه المقالة آخذین بعین الاعتبار نصها، ولجأنا إلى المنهج الوصفی التحلیلی لدراسة عناصر الصوت وانسجام الأصوات مع أهداف الخطبة. ومن إحدى نتائج هذه الدراسة أن خطبة الجهاد ملیئة بعناصر الصوت. کما تبیَّن أن أمیر البیان (ع) استخدم مجموعة شتّی من حالات التوازن، خاصة التوازن الصوتی والموسیقى الظاهرة التی ینتجها السجع المطرف والمرصع والمتوازی والموسیقى الکامنة الناجمة عن التکرار والتقید بالنظیر والتوازن النحوی لبیان مضمون هذه الخطبة والتأکید على الکلام المعبِّر وانسجام المفردات مع هدف الخطبة. وإلى جانب ذلک، فإنَّ استخدام أنواع الأصوات یعکس طبع أمیر المؤمنین (ع) فی تلک الفترة التأریخیة، لاسیما عندما ینزع فی لهجته إلى التحذیر ونهج التهدید والتشجیع لیبلغ صوت الکلمات ذروته.

دربار فتحعلی شاه پس از آگاهی از این هجوم، قوایی را به فرماندهی عباس میرزا نایب السلطنه و وزارت میرزا بزرگ فراهانی به آذربایجان اعزام داشت تا به مقابله با روسها بپردازد. چند سال پس از نبردهای متعدد و در حالی که روسها از حصول به اهداف استراتژیک خویش ناکام مانده بودند، شاه قاجار به دنبال امضای معاهده فین کنشتاین با فرانسویها، مدتی نیز برای مقابله با روسها به ژنرال گاردان و مستشاران نظامی فرانسوی متکی شد، اما چون سرانجام از همراهی پنهانی فرانسوی ها با روسها مطلع گردید، در حالی که با مشکل جدی مشروعیت نبرد در اذهان ساکنان مناطق جنگی، خاصه تعدادی از خوانین محلی مواجه بود، با تلاش میرزا بزرگ (قائم مقام اول) بر آن شد تا برای حل بحران مشروعیت جنگ و جلب حمایتهای اجتماعی، به نبرد با روسها ماهیتی اعتقادی بخشد. به همین دلیل نیز ملا محمد باقر کلباسی، ماموریت یافت تا روانه عتبات عالیات و شهرهای بزرگ ایران شود و از مجتهدین و فقهای بزرگ درخواست صدور فتاوای جهادی کند.علما با توجه به اهمیت ممانعت از پیروی روسها و ضرورت جلوگیری از غلبه آنان بر سرزمین مسلمانان، به همراهی فعال با درخواست دربار قاجار پرداختند و با نگارش و ارسال فتاوای جهادی از مردم خواستند تا به مقابله با روسها پرداخته و جنگ ایران و روس را نه جنگ دو دربار، بلکه نبرد اسلام و کفر تلقی کنند.

یعد النص وحده لغویه کبیره تفهم الجمله فی إطارها، فالنص هو الموضوع الرییس فی التحلیل والوصف اللغوی. إن الترابط او التماسک النصی من اشهر خصایص النص إذ لا یقوم النص إلا به، فقد اجمع علماء اللسانیات النصیه بوصف التماسک النصی اساسا فی بناء النص وصیاغته. یهدف الترابط النصی إلی بیان تماسک النص وانسجامه عبر توظیف اداوته التی من اهمها واشهرها الإحاله والحذف والتکرار والوصل وغیر ذلک. هذا البحث یتخذ من المنهج الوصفی-التحلیلی وسیله لیتناول عناصر الاتساق فی خطبه الجهاد ویرمو إلی نفض الغبار عن الموروث الادبی، وإبراز مواطن ومکامن النصیه فی خطبه الجهاد التی تعد من اهم الخطب فی تاریخ موروثنا الدینی والادبی لما فیها من رصانه وقوه واستحکام. ومن النتایج التی وصل إلیها البحث نذکر ان عناصر الاتساق فی خطبه الجهاد ساهمت بشکل کبیر فی الربط بین اجزاء الکلام مما ادی إلی ظهور الخطبه فی قمه جمالها وإبداعها اللفظی والفکری وقد استخدمت الادوات لسد الفجوات والثغرات بین سطور الخطبه. وعلی إثر هذه العناصر، قد جاءت الفکره موحده منسجمه لم یطعن فی تماسکها تشتت ولا رکاکه ولولا هذا الربط لما کانت هذه الخطبه بهذه المکانه التی تحتلها الیوم.